Bladen voor Documentatie 2017/2 (juni 2017)
Woord vooraf
Fake ! Fake ! Fake !
Hoax, storytelling, conspiracy theory, fake news, post-truth, …
Er is nog nooit zoveel gepraat over de gevaren van desinformatie, de gevolgen ervan en de verschillende manieren om informatie te manipuleren als de laatste maanden.
Onze professionele terminologie is er een aantal woorden rijker op geworden en de “post-truth” heeft zijn intrede gedaan, zowel op informatief vlak als in de Oxford English Dictionary. Die heeft het woord en zijn politieke gevolgen uitgeroepen tot Woord van het Jaar 2016. Desondanks is ons met al het “fake news” en de “alternative facts” het lachen inmiddels vergaan …
Deze hebben namelijk intussen bewezen hoe gevaarlijk ze zijn: men gebruikt ze om de publieke opinie te manipuleren, brengt er landen mee uit koers naar een onzekere toekomst en zet de toekomst van onze planeet ermee op het spel met “symbolisch geweld dat weegt op de handelingen van mensen, hun mening beïnvloedt, hun emoties verwringt en tot wapen maakt en hen zo de intellectuele en symbolische middelen ontneemt om aan hun leven te denken”.
Dit onderwerp is niet nieuw in onze Bladen voor Documentatie. We hebben deze kwesties al verschillende keren aangehaald. In onze redactionele artikels hebben we bijvoorbeeld gewezen op deze nieuwe roofdieren die informatie vervuilen en denk- en actiepistes voorgesteld.
Nog maar pas kreeg u in nummer 2017/1 van ons tijdschrift de raad om de bijdragen van de sprekers op ons Inforum 2016 te lezen over de betrouwbaarheid van informatie. Was dat een voorteken?
De hele wereld is het erover eens dat het gevaarlijk is om te doen alsof onze neus bloedt. Er komen reacties, weliswaar erg laat, maar ze hameren krachtig op het recht op vrijheid van meningsuiting.
De grote internationale organisaties hebben beslist het probleem aan te pakken. In een Gezamenlijke verklaring op 3 maart 2017 wezen speciale rapporteurs erop dat “fake news” een onderwerp van wereldbelang is, maar ook dat de inspanningen om het te bestrijden kunnen leiden tot censuur, de onderdrukking van kritisch denken en tot maatregelen die in strijd zijn met de rechten van de mens.
“Het is te gemakkelijk om desinformatie te verspreiden via het internet”, schrijft Tim Berners-Lee in een open brief op 12 maart 2017, waarin hij zijn groeiende zorgen uitspreekt over deze nieuwe tendensen: “We moeten de desinformatie bestrijden door de toegangspunten tot het internet – Google en Facebook – te helpen bij hun inspanningen om dit probleem op te lossen. Tegelijk moeten we vermijden dat we een centrale institutie in het leven roepen die bepaalt wat “waar” en “niet waar” is.”
We hebben nu twee belangrijke “informatiebronnen” vermeld, maar we moeten opletten dat we onze pijlen niet richten op het verkeerde doel! Het “fake news” mag dan wel worden verspreid OP Facebook en Google – en ook Twitter – maar dat betekent niet dat deze bedrijven zelf de informatie verspreiden. Dat doen een aantal van hun gebruikers. Mensen, zoals u en ik.
Bepaalde media hebben zich nog niet voldoende gewapend tegen de schade die al berokkend is of nog berokkend zal worden, maar andere hebben al lang maatregelen genomen. Zoals een recent onderzoek aanstipt zijn fact-checkinginitiatieven momenteel erg populair. Het voorbeeld dat het vaakst wordt vernoemd is dat van het weekblad Der Spiegel: hun 80-koppige team “fact-checkers” roept op het internet bewondering op. Anderen volgen dit voorbeeld op kleinere schaal, maar daarom niet minder efficiënt : De “Décodeurs” van de krant Le Monde, de rubriek “Desintox” van Libération, “Feitenchecker” bij De Morgen, … Dat zijn maar enkele voorbeelden. De oplossing is onderweg en ze heeft leugendetectors bij!
Als informatieprofessionals spelen ook wij een rol, want deze verontreiniging is een gevoelig probleem. Elke dag passen we filters toe tijdens het zoeken naar informatie, het selecteren van documenten en het verspreiden van onze gegevens. Laten wij ook onze gebruikers, ons publiek en onze kennissen aansporen om de filters “gezond verstand” en “goede wil” toe te passen. Misschien kunnen we beginnen met de “drie filters van Socrates”: waarheid, goedheid en nuttigheid … In een wereld waar snelheid belangrijker wil zijn dan waarheid moeten we onszelf afvragen: als het niet waar, goed of nuttig is, waarom vertellen we het dan?
Kunnen wij in onze “global village”, die van sterrenstelsel tot sterrenstelsel evolueert (of zoals Marshall McLuhan het omschreef: “van Gutenberg naar Marconi”) de volgende “Guardians of the INFO Galaxy” worden?
“Als ik een woord gebruik”, zei Humpty Dumpty nogal op een smalende toon, “dan betekent het precies wat ik wil dat het betekent – niks meer en niks minder.”
“De vraag is”, zei Alice, “of je wel kunt maken dat woorden zoveel verschillende dingen betekenen.”
“De vraag is”, zei Humpty Dumpty, “wie de baas zal zijn – dat is alles.”
Lewis Carroll – 1871
Christopher BOON
L’esprit du temps et la stratégie de l’anémone
Comment et pourquoi l’entreprise Google communique-t-elle les données relatives aux requêtes effectuées sur son moteur ?
Guillaume SIRE, Maître de conférences en Sciences de l’Information et de la Communication
De gegevens over de zoekopdrachten van internetgebruikers via de zoekmachine Google zijn een ware schat, waarvan de eigenaar van de zoekmachine in feite de enige eigenaar is. Google publiceert een deel van deze gegevens, maar beschermt de meest waardevolle details op economisch en informatievlak als een anemoon die zichzelf openstelt en dan weer in zichzelf plooit om zijn onmiddellijke omgeving, die bestaat uit prooien en roofdieren, niet te laten zien wat ze eigenlijk wil laten zien om prooien aan te trekken en roofdieren weg te jagen. In dit artikel beschrijven en analyseren we het hoe en waarom van zo’n strategie.
50 Years of Print
Du dépôt légal d’hier à celui de demain
Michel FINCOEUR, Attaché scientifique Collections contemporaines, Bibliothèque royale de Belgique
Nadège ISBERGUE, Attachée scientifique Collections contemporaines, Bibliothèque royale de Belgique
In 2016 vierde het Belgisch wettelijk depot zijn 50ste verjaardag. Het is interessant eraan te herinneren dat het wettelijk depot het resultaat is van een lange en rijke geschiedenis, gaande van het koninklijk depot (1594) tot het wettelijk depot zoals we dat vandaag kennen (1966). Daar dit depot de voornaamste bron is om haar collecties uit te breiden, heeft de Koninklijke Bibliotheek van België dit jubileum op waardige wijze gevierd met de organisatie van vijf evenementen voor een divers publiek. Dit artikel plaatst het huidige wettelijke depot in zijn historische context en brengt verslag uit over de verschillende feestelijkheden die
plaatsvonden ter gelegenheid van deze verjaardag. Dit is ook de gelegenheid om het kort te hebben over de toekomstige projecten die op stapel staan om het depot te moderniseren.
Het wettelijk depot in vra(a)g(en). In de praktijk op het terrein
Vragenlijst en antwoordencompilatie gerealiseerd door Catherine GÉRARD en Christopher BOON, met de medewerking van Dominique VANPÉE, bestuurders van de ABD-BVD
Als opvolging van ons Doc’Moment over het wettelijk depot, dat plaatsgreep in de Koninklijke Bibliotheek van België (KBR) op 16 november laatstleden, wensten wij 4 instellingen te ondervragen over hun praktijken met betrekking tot dit niet verwaarloosbaar deel van hun professionele activiteiten en over hun verwachtingen en preoccupaties betreffende de toekomstige evoluties ervan.
Wij houden eraan te bedanken:
– Annick Noël (A.N.) – Directrice générale, Administration provinciale du Brabant wallon,
– Greet Roothooft (G.R.) – Medewerker Grafische Producties, Boerenbond & Landelijke Gilden,
– Hubert Lardinois (H.L.) – Attaché-Géographe – Bibliothécaire, Institut Géographique National,
– Sam Capiau (S.C.) – Beleidsmedewerker, Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience,
die aanvaard hebben zich te lenen voor ons spel van vraag-en-antwoord.
De duurzame bewaring op lange termijn van de digitale editie
Een uitdaging voor de Koninklijke Bibliotheek van België
Sophie VANDEPONTSEELE, Directeur van de Hedendaagse verzamelingen – Koninklijke Bibliotheek van België
Om de bewaring van het erfgoed van de Belgische uitgeverssector te kunnen verzekeren moet de Koninklijke Bibliotheek van België zich aanpassen aan de digitale realiteit van vandaag. Verschillende recent geïnitieerde projecten laten toe tegemoet te komen aan deze behoefte inzake behoud. Het wettelijk depot moet uitgebreid worden tot de online digitale publicaties en de publicaties op fysieke digitale dragers. De Koninklijke Bibliotheek van België en het Rijksarchief zullen onderzoek voeren naar de mogelijkheden van webarchivering van het Belgisch internet in samenwerking met de universiteiten van Gent en Namen en de
Haute École Bruxelles-Brabant.
Le statut de la liberté de panorama en Belgique et ailleurs
Entre droit d’auteur modernisé et flou artistique
Guy DELSAUT, Professionnel de l’information
Op 27 juni 2016 heeft de Kamer van Volksvertegenwoordigers een wet goedgekeurd over de invoering van de panoramavrijheid. Vanaf nu is het toegestaan om beschermde werken die gemaakt zijn om op een openbare plaats te worden tentoongesteld, na te maken en te verspreiden, onder bepaalde voorwaarden die voor interpretatie vatbaar zijn. Andere landen hebben deze uitzondering op het auteursrecht ook al ingevoerd. Dit heeft zich zelfs doorgezet in het merendeel van de lidstaten van de Europese Unie. We moeten bekijken waarom deze nieuwe indeling onmisbaar is geworden, wat de verschillen zijn tussen de wetgevingen, waar de grenzen van de wet liggen en vooral hoe we de Belgische wet kunnen interpreteren. Ze heeft het voordeel dat ze bepaalde zeer wijdverspreide praktijken legaliseert, maar blijft op juridisch vlak vaag over bepaalde aspecten.
Il y a une vie après le boulot, ou comment vivre déconnecté ?
Nathalie BOONEN, Documentaliste, Groupe CESI
In de huidige arbeidswereld is het onmogelijk om te functioneren zonder online te zijn. Die online connectie maakt ons flexibel, autonoom en mobiel. Tegelijkertijd maakt ze ons ook ultrabeschikbaar, hypergeconnecteerd en zelfs gestresseerd, prikkelbaar, voortdurend op onze hoede of ontevreden.
Frankrijk is het eerste land ter wereld dat het aangedurfd heeft om regels op te stellen over “het recht om te deconnecteren”, wat in het buitenland zowat overal tot verbazing leidde.
Is dit recht om te deconnecteren een teken aan de wand dat wijst op een grootschalig probleem? Bedreigt de digitalisering van de arbeidswereld onze privésfeer en wordt het onmogelijk om dit ongedaan te maken? En moet er absoluut een wettelijk recht bestaan voor iets wat eigenlijk een kwestie van prioriteiten stellen en gezond verstand is?
Het recht op een evenwicht tussen privé- en werkleven…
Compte rendu
KM: a fit for all sizes? Doc’Moment du 22 mars 2017
Arnaud SEEUWS, Information officer – Administrateur ABD-BVD
Woord vooraf
Aan het begin van het academiejaar raakte het nieuws bekend: de Universiteit Antwerpen is van plan om haar opleiding « Informatie & Bibliotheekwetenschap » volgend jaar stop te zetten. Zoals zo vaak zijn de aangehaalde redenen van economische aard, maar de beslissing zet een hele beroepssector ertoe aan om zich te bevragen over vandaag en over morgen.
Het gaat om een beroep in volle verandering, dat zich niet langer beperkt tot het behandelen van gedrukte documenten, maar de opkomst van de digitalisering resoluut heeft aangegrepen om zich bezig te houden met elektronisch documentbeheer, websites, intranetmanagement, online reputatiemanagement,… Het beroep verandert ook van naam: de ene keer zijn we records manager, de andere keer knowledge manager, functioneel analist, community manager, of nog iets anders. De manier waarop het Franse ADBS (Association des Professionnels de l’Information et de la Documentation) de verschillende functies in kaart gebracht heeft geeft daar een mooie illustratie van.
De informatiemanager heeft vandaag een strategische rol te vervullen. In een tijdperk waarin communicatie- en informatiekanalen zich onophoudelijk uitbreiden, komt het er niet enkel meer op aan om informatie te vinden, maar ook om het kaf van het koren te scheiden en op het juiste moment de juiste persoon op de hoogte te brengen.
Tegelijkertijd vrezen sommigen voor een tekort aan bibliothecarissen en archivisten voor de komende jaren. Dit fenomeen wordt uitgelegd door het gebrek aan aantrekkingskracht van het beroep. Hoewel het een beroep lijkt waar je in deze tijd niet omheen kan, wordt het nog vaak onderschat: heeft u nooit het zinnetje: “Iedereen is documentalist!” gehoord?
Iedereen? Dat is helaas niet het geval! Iedereen wordt vandaag voortdurend overspoeld door een immense stortvloed aan informatie, wat niet betekent dat iedereen die optimaal kan beheren.
Daar ligt wellicht de moeilijkheid voor de documentalist van vandaag. Bevinden we ons op een strategisch kruispunt tussen informatie en gebruikers? We kunnen die vraag zonder al te veel schroom positief beantwoorden, maar het is aan elk van ons om dat dagelijks te bewijzen.
Dit nummer van Bladen voor Documentatie is gemaakt om u nieuwe facetten te tonen van het strategische beroep dat het onze is.
Veel leesplezier!
Information literacy and the information commons: A coevolutionary mode
Donald BEAGLE, Director of Library Services
In de Verenigde Staten werden de eerste normen voor informatiewijsheid formeel uitgedrukt door de Association of College and Research Libraries (ACRL) in 1999 en goedgekeurd in 2000. In maart 1999 werd het artikel Conceptualizing an Information Commons gepubliceerd. Het werd beschreven als “het bepalende artikel dat een standaard levert voor de vereisten van information communs , de gemeenschappelijke informatieruimte”. Zo maakt en de definities van informatiewijsheid en information commons tegelijkertijd hun intrede in de Verenigde Staten. Sinds 2000 evolueren information commons , gemeenschappelijke informatieruimtes, steeds meer in de richting van learning commons, gemeenschappelijke leerruimtes. Dit gebeurde onder druk van drie milieufactoren: techno logie, pedagogie en economie. Nu, in 2014, heeft de ACRL een nieuw Framework for Information Literacy in Higher Educat ion uitgebracht. Dit artikel voert aan dat dit nieuwe IL Framework geëvolueerd is als antwoord op dezelfde drie factoren als information commons. Informatiewijsheid en information commons bevinden zich dus in een wisselwerking en kunnen dus gezien worden als een model van co-evolutie.
Slim kennis delen in de Nederlandse groene sector: Groen Kennisnet en de rol van bibliotheken en bibliotheekmedewerkers
Rob van GENDEREN, Coördinator sectie documentatie, Wageningen UR Library en Hoofdredacteur Groen Kennisnet , Coördinator sectie documentatie, Wageningen UR Library en Hoofdredacteur Groen Kennisnet
Het Nederlandse Groen Kennisnet bevordert de kenniscirculatie tussen onderzoek, onderwijs en bedrijfsleven in de groene sector. Welke mogelijkheden dit biedt voor gespecialiseerde bibliotheken en voor de medewerkers van de bibliotheek wordt beschreven aan de hand van het praktijkvoorbeeld van Wageningen UR Library.
Impala : Uitdaging en vernieuwingen
Renke SAERENS, coördinator Impala
Recent werden er enkele vernieuwingen voorzien in Impala, het elektronisch document bestelsysteem dat werd ontwikkeld door Anet (Universiteit Antwerpen) en dat door diverse bibliotheektypes wordt gebruikt voor het interbibliothecair leenverkeer. Er werden toepassingen ontwikkeld die de volgende werkprocessen vereenvoudigen: het zoeken naar een geschikte leverancier voor het plaatsen van een aanvraag; het verzenden van pakketten tussen de bibliotheken; het nemen van beslissingen over het leveren van een boek of tijdschriftartikel; het algemene beheer in Impala. Niet alle toepassingen zijn standaard voorzien: zij zullen op vraag van de bibliotheken zelf worden opengesteld en soms zal er wat maatwerk nodig zijn. Het resultaat van deze wijzigingen zorgt voor tijdswinst en meer werkefficiëntie.
Promotion de la Santé & documentation
Stephanie WOLBEEK, Membre du comité de coordination du Réseau bruxellois des centres de documentation en Promotion de la Santé Documentaliste webmaster, Brudoc /Centre de Documentation et de Coordination Sociales asbl (CDCS-CMDC)
Le 4 mai 2015 aura lieu la troisième Agora de la documentation en promotion de la santé. Cet événement est l’occasion de revenir sur l’histoire, le fonctionnement et les objectifs du Réseau bruxellois de documentation en promotion de la santé. Nous en profitons pour évoquer au préalable les changements qu’introduisit la promotion de la santé dans le champ de la santé publique, comparables à l’évolution des technologies de l’information, de la communication et de la documentation.
Verslag
Demain, les bibliothèques ? Après-midi professionnelle
Catherine GÉRARD, Administratrice, Association belge de Documentation (ABD-BVD)
Verslag
Un prix ABD-BVD… et après ?
Michèle ORBAN, Information Manager, Association de la Ville et des Communes de Bruxelles, Lauréate du Prix ABD-BVD 2013
De ABD-BVD-prijs wordt jaarlijks toegekend aan een onuitgegeven eindwerk dat gewijd is aan de Informatie- en Documentatiewetenschap. De wedstrijd is toegankelijk voor alle afgestudeerden van het hoger onderwijs (uit om het even welkeinstelling, met om het even welk type diploma). De ABD-BVD-prijs 2013 werd overhandigd aan Michèle Orban, gediplomeerde van de Master in Sciences et Technologies de l’Information et de la Communication van de Université Catholique de Louvain, voor haar eindwerk La cartographie des domaines de connaissances comme outil de veille stratégique: Approche empirique à partir du cas de la police belge.
Woord vooraf
Op 4 augustus 1914 steken de Duitse troepen de Belgische grens over. Vanaf dat moment maakt België deel uit van een grote oorlog die lang en onmenselijk zal zijn. Het zijn die gebeurtenissen die deze zomer overal in ons land door talrijke ceremonies herdacht werden. Er is een eeuw voorbijgegaan, maar de vraag naar de zin van oorlogsgruwel blijft wellicht nietszeggend.
Als neutraal land en slachtoffer van een brutale aanval kan België op brede steun rekenen binnen de internationale gemeenschap. In steden als Dinant, Tamines, Aarschot en Dendermonde heerst verwoesting. Ook de vernieling van de Leuvense universiteitsbibliotheek op 25 en 26 augustus veroorzaakt bijzonder veel verontwaardiging en zorgt aan de andere kant van de oceaan voor de nodige sympathie voor de geallieerden. De vernietiging van intellectueel erfgoed wordt beschouwd als een vorm van blind geweld.
Na de oorlog moet er heropgebouwd worden. Onderricht en democratie zullen hierbij bepalende factoren zijn. In 1919 wordt het algemeen stemrecht ingevoerd, ten voordele van de volksmensen die vier jaren in de loopgraven of in bezet gebied hebben doorgebracht. Mede omdat er tegelijkertijd een investering in opvoeding nodig is, wordt in 1921 de Wet Destrée voor bibliotheken doorgevoerd. Het is vanaf dat moment dat de overheid de openbare lectuurvoorziening regelt. De bibliotheek vervult een rol van democratisering en geestelijke ontwikkeling.
Deze functies zijn eigenlijk altijd al nauw verbonden geweest met het wezen van bibliotheek en documentatie. Een bibliotheek of documentatiecentrum is niet enkel een opslagplaats. Als documenten bewaard moeten worden, dan is dat opdat ze van nut zouden kunnen zijn voor actuele gebruikers, voor toekomstige generaties, voor de vernieuwing van onze kennis.
Sara DECOSTER
De Gebruikersrevolutie
Aad BRINKMAN, Adviseur Informatie Management
Professionals die grote hoeveelheden informatie beheren voor bedrijven zullen worden geconfronteerd met een grote revolutie. Revoluties gooien bestaande systemen en structuren omver. En zodra de geest uit de fles is, valt een revolutie niet te sturen. Informatieprofessionals die denken dat ze hun zaakjes goed op orde hebben door de informatie van een organisatie goed en gestructureerd te beheren zullen de eerste slachtoffers van deze revolutie zijn: de gebruikersrevolutie.
MUNTPUNT : De beleving in het hart van Brussel
Eva DREES, Woordvoerster, Pers en Public Relations, Muntpunt
Jana DE MEULEMEESTER, Stagiaire, Pers en Public Relations, Muntpunt
Muntpunt is een communicatiehuis met een hedendaagse belevingsbibliotheek in hartje Brussel, op het Muntplein. Het is de plek voor ontmoeting en informatie over Nederlandstalige cultuur en gemeenschapsdiensten, en dit voor een divers publiek van bewoners, bezoekers en gebruikers van de hoofdstad. Als katalysator van mensen en ideeën, brengt Muntpunt zijn partners en publiek dichter bij elkaar om samen dingen te doen bewegen en actieve deelname aan en beleving van Brussel te stimuleren. Daarom werkt de vereniging rond hedendaagse thema’s die verankerd zijn in de hoofdstad, zoals bijvoorbeeld dans. De opzet ligt vaak binnen een culturele, sociale, educatieve of recreatieve context, met aandacht voor geletterdheid of voor problematieken die iedereen aanbelangen, zoals werk. Muntpunt wil een inclusief project zijn, toegankelijk voor iedereen. Muntpunt vzw is een initiatief van de Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC) en de Vlaamse Overheid.
Le renouveau d’une bibliothèque scolaire : L’exemple de Saint-Boniface-Parnasse à Ixelles
Aurélie MAROQUIN, Étudiante en Master Littérature de jeunesse : formation aux métiers du livre et de la lecture pour jeunes publics, Université de Cergy-Pontoise/École Supérieure du Professorat et de l’Éducation (ESPE) de Versailles, diplômée de l’Institut d’Enseignement supérieur Social et Sciences de l’Information et de la Documentation (IESSID), bachelier Bibliothécaire-Documentaliste
Het Instituut Saint-Boniface-Parnasse is een vrije middelbare school. Het instituut maakt deel uit het katholieke onderwijs van Elsene. Het algemeen secundair onderwijs omvat een bibliotheek die nog nooit gerund werd door een verantwoordelijke die bibliothecaris was van opleiding. Alleen Mevrouw Smets, lerares Frans, heeft de mogelijkheid om 2 uur per week aan de bibliotheek te besteden. Het werk bestond er dus in om een professionele uitstraling te geven aan de bibliotheek. De afdeling fictie werd vernieuwd en gereorganiseerd. Een informatisering werd verder mogelijk gemaakt dankzij PMB. Ook heeft er een ontmoeting plaatsgevonden met Thomas Lavachery en Déborah Danblon. Er werden bovendien verschillende promotieactiviteiten op touw gezet. De verantwoordelijken van de bibliotheek kregen een opleiding om met de verschillende hulpmiddelen die geïntroduceerd werden om te gaan. Deze bibliotheek heeft dus een nieuw gezicht gekregen en is een plaats geworden van cultuur, ontmoeting en dialoog.
Het VOWB-pilootproject voor een gedistribueerd depot van gedrukte biomedische tijdschriftencollecties
Katrien ALEWAETERS, Hoofd Medische Bibliotheek, Vrije Universiteit Brussel
Cathy BRUSCHINI, Tijdschriftenbeheer, KCGG (voormalige Biomedische bibliotheek UGent)
Ann DE MEULEMEESTER, Beleidsmedewerker, KCGG (voormalige Biomedische bibliotheek UGent)
Inge DISCART, Teamleider informatiespecialisten Bibliotheek 2Bergen, Katholieke Universiteit Leuven
Imke HANSEN, Prenten, Kaarten & Plannen, Koninklijke Bibliotheek van België
Anke JACOBS, Projectcoördinator Anet, Universiteit Antwerpen
Dirk SCHOONBAERT, Bibliothecaris, Instituut voor Tropische Geneeskunde
Paul SIJSMANS, Universiteitsbibliotheekdiensten, Katholieke Universiteit Leuven
In 2006 startten 6 instellingen binnen het Vlaams Overlegorgaan inzake Wetenschappelijk Bibliotheekwerk met een pilootproject om tot een gedecentraliseerde depotservice voor biomedische tijdschriften te komen. Vooraleer van start te gaan zocht de werkgroep consensus over een aantal basisprincipes en criteria voor te bewaren titels. Daarnaast werden afspraken gemaakt rond interbibliothecair leenverkeer en werd een zogenaamd gedistribueerd bewaarbeleid vastgelegd dat door de participerende instellingsbesturen ondertekend werd. Er werd gestart met een lijst van 2.500 titels die voor depotdoeleinden in aanmerking konden komen. Daarnaast ontwikkelde Anet (UAntwerpen) een webgebaseerde toepassing waarin de statussen en verhuisbewegingen van de betrokken titels up-to-date werden gehouden. De eindevaluatie in 2012 werd als zeer positief ervaren, al blijven er een aantal op te lossen issues waardoor het project niet als afgesloten kan beschouwd worden. De werkgroep formuleerde een aantal aanbevelingen die in functie van een eventuele verderzetting, maar ook voor toekomstige depotprojecten, als “best practice” kunnen dienen.
Verslag
Internet : Une histoire belge
Stephanie WOLBEEK, Administratrice, Association Belge de Documentation (ABD-BVD) en collaboration avec Christophe FERTANI
Woord vooraf
Dit laatste nummer begint met een artikel gebaseerd op het eindwerk van Michèle Orban, laureaat van de ABD-BVD Prijs 2013. Meteen een gelegenheid om op het belang van deze prijs te wijzen.
Zoals velen onder u waarschijnlijk weten, beloont hij jaarlijks een wetenschappelijk eindwerk over informatie en documentatie. De prijs is niet alleen financieel belangrijk, hij is vooral een erkenning door I&D-professionals voor het eerste meer professioneel project van een jonge collega.
Wanneer een jonge professional aan het begin van zijn loopbaan staat – een stadium dat we allen doorliepen – valt er buiten een diploma en een eventuele stage weinig te vermelden op een curriculum vitae. De ABD-BVD Prijs is dan een troef die kan worden uitgespeeld aan de vooravond van een professioneel leven.
Voorafgaand aan de prijs is vooral het eindwerk een van de belangrijkste elementen aan het begin van een loopbaan. Door een bepaalde keuze geeft de student aan waar zijn interesses liggen, wat zijn ambities zijn, hoe hij te werk gaat in het oplossen van een probleem of de studie van een fenomeen. Ik moedig dan ook elke student die dit woord vooraf leest, aan om voldoende ambitie aan de dag te leggen bij de keuze van een eindwerk. Maak het niet te gemakkelijk en laat u niet beïnvloeden door wat andere studenten reeds deden. De keuze van een origineler onderwerp waarover minder gepubliceerd werd, is misschien risicovoller en laat minder toe om bewegwijzerde paden te betreden, maar het zal duidelijk maken dat u een uitdaging aandurft, het zal u van anderen onderscheiden en het zal u professioneel verrijken nog voor u een toekomstige loopbaan uitbouwt.
Aan u reeds gesettelde I&D-professionals vraag ik om studenten die u beroepshalve zouden ontmoeten, duidelijk te maken om voldoende ambitie aan de dag te leggen. Het zijn immers de professionals van morgen. Ze hebben de toekomst van ons beroep in handen en dit begint…
Tenslotte herinneren we er nog even aan dat de ABD-BVD Prijs telkens uitgereikt wordt tijdens Inforum. U kan de volgende laureaat ontmoeten op 5 juni 2014 in de Koninklijke Bibliotheek.
In naam van de Raad van Bestuur en van het Publicatiecomité wens ik u een schitterende eindejaarsperiode toe en een succesrijk 2014.
Guy Delsaut
Un outil cartographique au service de la gestion des connaissances
Michèle ORBAN, Information Manager, Association des Villes et des Communes de Bruxelles ; Master en Sciences et Technologies de l’Information et de la Communication, Université catholique de Louvain (UCL) ; Lauréate du Prix ABD-BVD 2013
Een cartografie biedt de mogelijkheid in een oogopslag een complex geheel van gestructureerde informaties weer te geven. Op het ogenblik dat de verdrinkingsdood dreigt voor de professionelen van de informatie, beelden we ons zonder moeite in welke waarde een dergelijk instrument heeft. De kennis is de motor van de innovatie, het hart van onze economie. Zij is het centrum van de intelligente economie en drijft rechtstreeks de professionelen zich in te laten met kennisbeheer. Gevoed door deze twee concepten, onderzoekt dit artikel de verschillende voordelen die de cartografie van de kennisdomeinen biedt in allerlei disciplines: het documentaire klassement, de visualisatie van de kennisdomeinen, de identificatie van de kennis kritiek voor de overdracht en de strategische waak.
Access v Contract: Competing freedoms in the context of copyright limitations and exceptions for libraries
Philippa DAVIES, Bachelor of Laws, University of the West Indies; Masters of Laws, Queen Mary, University of London; Attorney-at-Law, University of London
Dit artikel bestudeert het debat dat lopende is in de Wereldorganisatie voor de Intellectuele Eigendom m.b.t. het conflict tussen enerzijds de restrictieve contracten die uitgevers van digitale werken opstellen en anderzijds de huidige aan bibliotheken toegekende uitzonderingen op het auteursrecht. Het gaat er vooral om te bekijken of het principe van “contractvrijheid” bepaalde “vrijheden” van gebruik en toegang tot informatie voor gebruikers en bibliotheken teniet doet. De auteur argumenteert dat een oplossing mogelijk is als het inherente evenwicht tussen tegenstrijdige private en publieke belangen in auteursrecht gevrijwaard wordt. De onderdelen die achtereenvolgens behandeld worden grijpen terug naar de historische logica achter de systemen van auteursrecht en copyright om geschikte moderne regels uit te werken, waarbij de benadering van de mensenrechten gebruikt wordt om tegenstrijdige rechten in overeenstemming te brengen, terwijl het bereik van bepaalde algemene regelgevingen uit het contractrecht van de Europese Unie en de Verenigde Staten uitgebreid wordt zodat ook de activiteiten van bibliotheken eronder vallen.
De nieuwe media-ecologie: Huidige evoluties in informatie- en communicatiemedia
Ike PICONE, Research Professor, Vrije Universiteit Brussel; Joint Research Coordinator, Brussels Platform for Journalism; Senior Researcher, iMinds – Digital Society / SMIT, Studies on Media, Information and Telecommunication
Vandaag zijn informatie- en communicatiemedia alomtegenwoordig. Smartphones en tablets zijn maar enkele voorbeelden van de vele nieuwe media die de laatste jaren massaal door gebruikers wereldwijd werden geadopteerd. Deze nieuwe media zorgen voor veranderingen in de manier waarop we informatie raadplegen en met elkaar communiceren. Vaak worden deze veranderingen ofwel verwelkomd vanuit een geloof in de democratiserende en emanciperende kracht van nieuwe media ofwel gemeden uit vrees dat ze ons zouden beperken of verslaven. In dit artikel wordt verder gekeken dan de normatieve visies rond nieuwe media door een beeld te schetsen van de onderliggende processen die informatie en communicatie ondergaan. Hierbij wordt dieper ingegaan op de dematerialisering van informatie, de decontextualisering van informatie, de opkomst van massazelfcommunicatie, de personalisering van het mediarepertoire, de doorgedreven interactiviteit van mediagebruik en de devaluatie van media-inhoud.
Déploiement de la solution discovery Primo à l’Université de Liège
François RENAVILLE, Responsable des systèmes documentaires informatisés
Laurence RICHELLE, Gestionnaire des systèmes documentaires informatisés
De bibliotheken van de Université de Liège hebben op enkele jaren tijd belangrijke verande-ringen doorgevoerd m.b.t. de geïnformatiseerde systemen die zij gebruiken i.v.m. documen-tatie (geïntegreerd bibliotheeksysteem, OPAC, linkresolver, platform voor interbibliothecair leenverkeer). Dit artikel beschrijft de overgang van een klassieke OPAC naar een discovery-systeem in 2013. Het projectteam geeft een analyse van de etappes die geleid hebben naar de introductie van het systeem Primo, zowel op historisch als op technisch en menselijk vlak. Ook de interne communicatiecampagne, die vooral verlopen is via vormingssessies, komt aan bod.
Momenten uit de voorgeschiedenis van de bibliotheek- en documentatiebeweging (deel 1)
Paul SCHNEIDERS, Documentatiehistoricus op rust
De voorgeschiedenis van de bibliotheek- en documentatiebeweging start met de uitvinding van de typografie en de boekdrukkunst. De organisatie van de wetenschapsbeoefening en de wetenschappelijke communicatie verandert: wetenschappelijke genootschappen, bibliotheken die als “laboratorium” dienst doen, bibliografie – van boekenlijst tot literatuurlijst, de Encyclopédie, het veranderende wetenschappelijke boek, de literatuurberg, de classificatie,… Ze culmineren wat betreft dit deel in een Franse Revolutie die tevens een bibliotheek- en bibliografierevolutie is. En die samen met de reeds in de achttiende eeuw toenemende vraag naar het nuttige en de praktische toepasbaarheid van kennis en wetenschap er voor zal zorgen dat er een bèta-kringloop zal ontstaan.
Verslag
De la documentation au transmédia
Christopher BOON, Documentaliste juridique, Liedekerke Wolters Waelbroeck Kirkpatrick; Administrateur, Association Belge de Documentation (ABD-BVD)
Woord Vooraf
De 59ste lopende jaargang van de Bladen voor Documentatie loopt stilaan af. De laatste jaren hebben we ons permanent ingespannen om de uitgave aan te passen aan de heersende publicatietrend en technische evoluties, maar we zijn nog niet volledig klaar en we hopen in 2006 de laatste verbeteringen aan te brengen. Een webpagina voor de Bladen voor Documentatie staat ook volgend jaar op de agenda.
In afwachting schotelen we u dit laatste nummer van 2005 voor. We snijden hier meteen een onderwerp aan dat beperkt aan bod kwam en soms erg ver van ons lijkt te liggen: de Europese informatiebronnen. Maxime Wotquenne schetst op een vlotte manier de opsporingsprocedures tot de Europese rechtsbronnen en we hopen dat u daarna nog weinig problemen ondervindt om een EG-publicatie terug te vinden.
Een ander artikel dat documentalisten met voorzichtigheid benaderen is dat van links op het Internet. Michèle Battisti gaat in haar artikel in op de juridische aspecten van digitale informatie. Haar ervaringen met de materie binnen onze Franse zusterorganisatie ADBS ondersteunen de waarde van haar tekst. Ze aanvaardde graag de actualisatie van haar gelijkaardig referaat voor het IFLA-congres.
De twee andere artikels gaan over “open access”, een onderwerp dat in dit tijdschrift reeds aan bod kwam. Annick Castiaux herneemt de discussie om wetenschappelijk onderzoek al of niet langs deze weg kenbaar te maken. Onze collega Guy Delsaut van zijn kant gaat in op de (on)betrouwbaarheid van de digitale Wikipedia-encyclopedie.
Ook als doorwinterde documentatie- en informatiewerker bent u ongetwijfeld steeds op zoek naar een antwoord dat we u hopen te brengen via de Bladen voor Documentatie. We hopen dat ook de bijdragen uit dit nummer reeds een aanbreng daarin beteken en mogelijk nieuwe horizonten openen. Gaat u de uitdaging aan !?! … een spannende lectuur!
En reeds nu aan u en uw nabije, het allerbeste voor 2006.
Simone JÉRÔME
“Lier ou ne pas lier” : pour un usage responsable de l’hyperlien
Michèle BATTISTI, Chargée de veille juridique, ADBS (Association des professionnels de l’information et de la documentation)
Hyperlinks vormen een essentieel onderdeel van het Web. Ze laten toe om bijkomende informatie te groeperen en een toegevoegde waarde te verschaffen. De auteur toont aan dat dit bijkomende verantwoordelijkheden kan inhouden. Indien de links in het begin een rijkere benadering van de websites toelieten, dan duiken vandaag soms juridische problemen op. Verder kan een gebrek aan deontologische regels aangehaald worden. De bedoeling van het artikel is het opstellen van een typologie van verantwoordelijkheden verbonden aan het gebruik van hyperlinks. Er wordt getracht de verantwoordelijkheid te beperken, wel rekening houdend met de fundamentele vrijheid van het rondsturen van informatie .
Wikipédia : une source d’information extraordinaire ou une pseudo-encyclopdédie peu fiable
Guy DELSAUT, Administrateur, Association Belge de Documentation
Sinds een vijftal jaar is Wikipedia als een meertalige en samenwerkende encyclopedie aanwezig op het Web. Haar succes is enorm en betekent een echte revolutie binnen de wereld van de encyclopedie. Wikipedia kent echter ook vele tegenstanders die haar verwijten niet echt betrouwbaar te zijn. In dit artikel doet de auteur een poging om te antwoorden op de vraag welk belang een informatiespecialist moet hechten aan dit nieuw type van encyclopedie. Hij vertrekt van een beknopte historische schets en een basisuitleg over Wikipedia. De voordelen van zo’n encyclopedie en de verschillende benaderingsmanieren komen aan bod. Verder gaat de aandacht naar de navigatie en de zoekmethode. Het artikel maakt tenslotte een vergelijking met de klassieke encyclopedieën en de andere informatiebronnen.
Le coût de l’accès aux connaissances scientifiques : la solution du libre accès
Annick CASTIAUX, Chargé de cours, Facultés Universitaires Notre-Dame de la Paix
Dit artikel bekijkt de alternatieven om publicaties eenvoudiger beschikbaar te stellen van onderzoekers in Noord en Zuid. Het gaat vooral om initiatieven om vrije toegang tot de publicatie te ondersteunen. De wil van bepaalde onderzoekers bestaat om de communicatie van hun onderzoek op een andere manier te gaan bekijken om via die weg tot een betere wetenschappelijke samenwerking te kunnen komen en een zo breed mogelijk publiek te bereiken. De initiatieven vormen een alternatief voor de bestaande commerciële publicaties. Zij openen perspectieven voor toegang tot belangrijke gegevens en wetenschappelijke publicaties voor onderzoekers die deel uitmaken van universiteiten of onderzoekscentra met minder financiële middelen. Zij ondersteunen eveneens de inzet tot innovatie voor de ontwikkeling van een opkomende of dalende economie.
L’Union Européenne : équation à 25 inconnues
Maxime WOTQUENNE, documentaliste
Het doel van dit artikel is de Europese informatiestroom beter te leren kennen via een grondiger inzicht in de Europese wetgevingsprocedures en -organen. De tekst begint met een korte historische schets. Om een inzicht te krijgen van de wetgevingsprocedure en de officiële documenten worden vervolgens de betrokken Europese organisaties aangehaald. Daarna worden de belangrijkste informatiebronnen om snel juridische documentatie op te sporen, gedetailleerd weergegeven. Een laatste sectie beschrijft de manier waarop de Europese informatie soms wordt behandeld en geïnterpreteerd. Er wordt een vluchtig overzicht van de instellingen en het aanbod aan documentatie gegeven.
SPECIAAL NUMMER
Een preserverings- en conserveringsstrategie voor analoge en digitale bibliotheekcollecties en archiefbestanden
Woord Vooraf
Op 2 december 2004 organiseerde de Belgische Vereniging voor Documentatie te Antwerpen in het kader van Antwerp World Book Capital 2004 een studiedag over de problematiek van conservering en preservering van analoge en digitale bibliotheekcollecties en archiefbestanden.
World Book Capital is een initiatief van de UNESCO in samenwerking met International Publishers Association (IPA), International Booksellers’ Federation (IBF) en International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA). Jaarlijks benoemt een jury bestaande uit vertegenwoordigers van deze organisaties een stad tot World Book Capital. Het jaar gaat van start op World Book and Copyright Day op 23 april tot dezelfde dag van het daaropvolgende jaar[i]. De genomineerde stad wordt gevraagd een jaar lang inspanningen te leveren om het boek en het lezen te promoten dit in samenwerking met de respectievelijke professionele organisaties van schrijvers, uitgevers, boekverkopers- en handelaars en bibliotheken.
In 2001 werd Madrid (Spanje) tot eerste World Book Capital gekozen, in 2002 Alexandrië (Egypte) en in 2003 New Delhi (India). Op 17 januari 2003 kwam in UNESCO’s hoofdzetel te Parijs de jury samen om de kandidaturen te onderzoeken voor de nominatie van Wereld Boekenstad 2004. Volgende steden stelden zich kandidaat: Barcelona (Spanje), Santa Domingo (Dominicaanse Republiek), Seoul (Zuid-Korea) en Antwerpen. Seoul deed niet mee aan de uiteindelijke selectie. De jury besloot unaniem om de stad Antwerpen als World Book Capital 2004 te nomineren wegens het bijzonder rijke aanbod van boekpromotie, boekenbeurzen, leesinitiatieven, literatuur, diensten, ambachten, kinder- en jeugdboeken, boeken en culturele diversiteit en culturele minderheden.
Antwerpen werd Boekenhoofdstad van 23 april 2004 tot 24 april 2005. De erkenning door UNESCO maakt het mogelijk dat gedurende een jaar nationale en internationale aandacht gaat naar het boek en lezen in Antwerpen, Vlaanderen en België. De stad Antwerpen zette in samenwerking met en met steun van de Europese Gemeenschappen en de Vlaamse Gemeenschap, de Provincie Antwerpen en literaire actoren die in de stad huizen een literair programma op onder de naam ABC2004. De afsluiting van de nominatie gebeurde eind april met de opening van de nieuwe Antwerpse stadsbibliotheek Permeke. In de loop van 2006 zal dit gevolgd worden door de ingebruikname van een nieuw stadsarchief en een boekenstraat in het vroegere Sint-Felixpakhuis. Bezoeken aan de beide projecten zullen waarschijnlijk ingepland worden in de maandelijkse ABD-BVD-bijeenkomsten. Op de dag dat Permeke de deuren opende, gaf Antwerpen zijn titel World Book Capital door aan de Canadese stad Montreal.
Als voornaamste federale vereniging voor documentatie vonden we het onze plicht om in het kader van deze voor België unieke benoeming een activiteit te organiseren. Het uiten van het idee is natuurlijk eenvoudiger dan de uitwerking ervan. Het leek ons logisch om de link tussen verleden en toekomst te benadrukken. In het geval van de stad Antwerpen bijzonder passend en waarschijnlijk een van de essentiële elementen om door de UNESCO te zijn verkozen. De stad kan terugblikken op een rijk verleden en bezit een danig toekomstperspectief door de aanwezigheid van relevante bedrijven.
Wanneer we denken aan het historisch patrimonium van de stad, komen we voor ons doelpubliek als het ware blindelings bij het Museum Plantin Moretus, de bakermat van de boekdrukkunst in de zestiende eeuw[ii]. Het museum beschikt over een collectie typografisch materieel met onder meer de twee oudste drukpersen ter wereld en complete sets van stempels en matrijzen, een prachtige bibliotheek, een rijk gestoffeerd interieur en het complete archief van het Platinse bedrijf. Toeval of niet maar reeds op 4 september 2001 werd dit archief erkend tot roerend werelderfgoed door UNESCO en plaatste in juni 2002 het museum op de indicatieve UNESCOlijst van het onroerend werelderfgoed. De rangverhoging kwam er op 15 juli 2005 wanneer het UNESCO – World Heritage Committee tijdens zijn bijeenkomst te Durban (Zuid-Afrika) besloot om het volledige Museum Plantin Moretus als gebouwencomplex (principieel zijn musea uitgesloten, het accent ligt op het geheel) op eenzelfde niveau van werelderfgoed te plaatsen als bijvoorbeeld de Chinese Muur, de Egyptische Pyramides of het Paleis van Versailles. In de namiddag van de studiedag brachten we een bezoek aan het museum.
Wie Plantin en Moretus zegt, denkt onmiddellijk aan de analoge drager papier. Ikzelf ben nog steeds onder de indruk van een studiebezoek voor enkele jaren aan het museum van het Institute Centrale per la Patologia del Libro te Rome (Italië). Ik stond toen versteld van de talrijke destructieve invloeden die papier kan ondergaan en de reactie onder vorm van conservering en preservering. De basis van de studiedag “Een preserverings- en conserveringsstrategie voor analoge en digitale bibliotheekcollecties en archiefbestanden” was gelegd.
Guy De Witte gaf als eerste spreker enkele meer theoretische beschouwingen over preservatie- en conservatiebeleid (van papieren collecties) en de noodzaak daarom te investeren in personeel en opleiding. Het ingeleverde artikel geeft eerder de invalshoek van het verval van collecties op papier, vanuit de samenstelling van papier worden de factoren onderzocht die de destructie in de hand werken. Het brengt daardoor een aanvulling van de uiteenzetting. In die zin sluit het artikel tevens aan bij een uit het maartnummer van deze jaargang van Bladen voor Documentatie waarin geschreven wordt over[iii].
Het is natuurlijk zo dat de laatste jaren de digitale informatie enorm aan belang heeft gewonnen. Niet alleen is er de informatie die we zelf terugvinden op het Internet, er zijn ook de talrijke documenten die ons elektronisch bereiken. In het kader van onze vereniging die een ontmoetingsplaats is voor iedereen die beroepsmatig bezig is met informatie of te maken heeft met de methoden en technieken van informatiebeheer, besteedden we de nodige aandacht aan de elektronische drager.
Filip Boudrez bekeek de wenselijkheid om ook in de toekomst de toegang tot bepaalde websites te behouden. Spreker zette uiteen hoe de archiefwereld de problematiek van het archiveren van websites benadert en besprak de leidraad bij het uitwerken van een archiveringsprocedure van websites gebaseerd op het beslissingsmodel uitgewerkt door het DAVID-project[iv] en hoe die bij de stad Antwerpen in de praktijk werd geïmplementeerd.
Neil Beagrie van zijn kant benadrukte nogmaals het groeiende belang van digitale informatie en de noodzaak om in de digitale preservering te voorzien. Mede door hem werd voor enkele jaren binnen de British Library een internationaal handboek voor digitale preservatie uitgewerkt Preservation management of digital materials: a handbook[v].
Zoals verteld, streefden we tijdens de studiedag naar een evenwicht tussen de uiteenzettingen over analoge en digitale informatiedragers. Een analoge drager die binnen onze vereniging weinig ter sprake komt is de geluidsdrager.
Liesbeth Baaten was in 2003 laureaat van de ABD-BVD-Prijs net voor haar bijdrage over een mogelijk conserveringsbeleid voor geluidsarchief. Liesbeth duidde op het belang van de collectie geluidsdragers met vaak uniek en soms ongehoord materiaal binnen archieven en documentatiecentra. Om dit deel van het archief te bewaren en in de toekomst raadpleegbaar te houden is een conserveringsbeleid noodzakelijk. Zoals voorzien in het reglement van de BVD-Prijs[vi] wordt het beloonde werk gepubliceerd. Omwille van technische redenen waar we weinig kunnen aan verhelpen, is dit nog niet kunnen gebeuren met Liesbeths werk. We hopen evenwel dit zo snel mogelijk te kunnen realiseren.
Via deze weg danken we nogmaals iedereen niet in het minst de sprekers, die deze studiedag tot een succes maakten en we hopen u met dit verslagnummer een goed overzicht te bieden van de uiteenzettingen. Veel leesgenot.
[i] Resolutie 3.18 van de 28ste General Conference van de UNESCO gehouden te Parijs van 25 oktober tot 16 november 1995 (<http://www.unesco.org> – login juli 2005)
[ii] Zie hiervoor o.m. <http://museum.antwerpen.be/plantin_moretus> (login juli 2005)
[iii] MEESE, Laurent De bedreiging van ons papieren erfgoed: massaontzuring als remedie? Cahiers de la documentation = Bladen voor documentatie, Brussel : ABD-BVD, 2005, nr. 1, p. 6-18.
[iv] Zie hiervoor o.m. <http://www.antwerpen.be/david> (login juli 2005)
[v] BEAGRIE, Neil E; JONES, Maggie Preservation management of digital materials: a handbook. London: British Library, 2001, 139 p. of <http://www.dpconline.org/graphics/handbook> (login juli 2005)
[vi] BVD-Prijs: Reglement (versie september 2003). Artikel 10 (Publicatie van de werken) <http://www.abd-bvd.be> (login juli 2005)
Het verval van papieren collecties
Guy DE WITTE, Afgevaardigd beheerder, De Zilveren Passer; Docent VUB en Bibliotheekschool Gent
Papieren collecties zijn onderhevig aan verval. Het artikel gaat in op de verschillende oorzaken van verval enerzijds te wijten aan de specifieke eigenschappen van de grondstof en anderzijds aan omgevingsfactoren. Zo is lignine dat in hout zit, een element dat houthoudend papier van binnen uit doet vergaan. Water, licht, insecten zijn dan weer factoren die eigen zijn aan het milieu. De oorzaken van verval worden onderverdeeld in fysico-chemische, biologische en menselijke factoren. Onder fysico-chemische factoren verstaan we onder andere temperatuur, relatieve vochtigheid, licht, UV-straling en pollutie. Onder biologische factoren groeperen we aantasting door onder andere micro-organismen en insecten. Bij menselijke factoren ligt de mens zelf, gewild of ongewild, aan de basis van het verval. In veel gevallen is het verlies van papieren collecties te wijten aan een complexe inwerking van verschillende van bovengenoemde factoren. De belangrijkste chemische processen die hierbij een rol spelen zijn oxidatie en hydrolyse.
Archiveren van websites: Een kwestie van waardering en “capture”
Filip BOUDREZ, Medewerker, Stadsarchief Antwerpen
De auteur gaat in op de groeiende behoefte aan het archiveren van websites. Het artikel vertrekt van het belang van websitearchivering onder meer omwille van de informatieve waarde die ze in zich dragen of van het verspreiden van overheidsinformatie door publieke overheden. De impact op het digitaal archiveren van het auteursrecht mag niet vergeten worden. Het meeste aandacht gaat naar het belang van het uitwerken van een archiveringsprocedure voor websites waarbij logischerwijze eerst de archiveringsdoelstelling wordt omschreven om daarna de uiteindelijke archiveringsprocedure te ontwikkelen. Als leidraad kan het beslissingsmodel dat binnen het DAVID-project (Digitaal Archiveren in Vlaamse Instellingen en Diensten) tot stand kwam, genomen worden: wat en hoe archiveren, wie archiveert en wanneer archiveren. Alvorens een website uiteindelijk aan het digitaal archief toe te voegen, dienen de nodige kwaliteitstests te gebeuren.
A digital preservation handbook: Best practice and its dissemination
Neil BEAGRIE, BL/JISC Partnership manager, Joint Information Committee (BL/JISC)
Digital information is increasingly important to our culture, knowledge base and economy. This paper outlines the development and subsequent use of an international guide to digital preservation Preservation Management of Digital Materials: A Handbook (Beagrie et Jones 2001) and its use in training and professional practice. The Handbook was published in 2001 in hard copy by The British Library and is also available digitally online via the Digital Preservation Coalition <http://www.dpconline.org> It has been used as the basis of a series of one-day training workshops organised by the Digital Preservation Coalition in the UK and will shortly be integrated into development of a modular digital preservation training course organised jointly by the University of London Computer Centre, Cornell University, The British Library, and the Digital Preservation Coalition. In addition the Handbook has been used extensively internationally in both its print and electronic form by institutions and individuals for personal development and taught courses.
Een conserveringsbeleid voor geluidsarchief met toepassingen voor het stadsarchief Antwerpen
Liesbeth BAATEN, Medisch informatiekundige, Sint-Elisabethziekenhuis Tilburg ; Laureate BVD-Prijs 2003
Na een beknopt inzicht in de evolutie van geluidsdragers (van cilinder, grammofoonplaat, draadspoel, geluidsbanden, CD over enkele minder succesvolle systemen tot DVD) haalt het artikel de materiële noden van de geluidsmodus aan. De kernvraag rond het conserveringsbeleid is wat instellingen die niet beschikken over een depot met klimaatregeling kunnen doen voor de materiële noden van analoge dragers. Als mogelijke conserveringsmaatregel kan aan digitalisering van het materieel gedacht worden.
In de laatste paragrafen gaat Liesbeth Baaten concreet in op het geluidsarchief van het Stadsarchief Antwerpen en schetst de bestaande situatie.
Woord vooraf
Tijd vliegt.
Tijd gaat snel, beter hem wel te gebruiken. Wel dat is dan wat we duidelijk niet gedaan hebben. We planden reeds vanaf het eerste nummer van dit jaar een volledig nieuwe lay-out te brengen, het werd alleen het ABD-BVD-logo en de omslag. Opvallend weliswaar, maar toch. Maar beter laat dan nooit en minder spectaculair weliswaar, laten we jullie vanaf dit tweede nummer van Bladen voor Documentatie – ook de titel wijzigde lichtjes – met volle zomerse teugen genieten van jullie vernieuwde tijdschrift. Zonder de inzet van Guy Delsaut die halsstarrig het grootste deel van dit ondankbare maar noodzakelijke werk op zijn toch niet zo brede schouders torste, zouden jullie ongetwijfeld nog enkele nummers dienen te wachten.
Na bijna zestig jaar krijgen jullie een volledige verjonging. We hopen natuurlijk dat enkelen onder jullie de volledige reeks bezitten, om te kunnen getuigen van een om het zacht uit te drukken wereld van verschil. Anderen kunnen het ongetwijfeld voorstellen.
Eentje ervan, dan nog zo goed als onzichtbaar voor de doorsnee lezer, is dat we enkele minimale en eenvoudige regels opstelden waarvan we hopen dat ze gevolgd zullen worden door de auteurs. Tot onze werkelijk gemeende spijt zeker als federale belangengroepering kunnen we hier door redenen buiten onze wil alleen de instructies in het Frans weergeven en hopen dit in een volgend nummer zo snel mogelijk recht te zetten. Belofte maakt schuld. Daar de regels vanaf nu toegepast worden, kunnen we bijna niet langer wachten met de publicatie en danken we jullie voor jullie begrip. De instructies geven meteen een duidelijke en uniforme omkadering waarbinnen de auteurs ideeën kunnen ontwikkelen. Natuurlijk hopen we dat dit de potentiële auteurs niet zal afschrikken en dat we op hun verdere bijdragen kunnen rekenen. We trachten daarbij zoveel mogelijk logistieke steun te geven. De lezer kan hiervan alleen maar genieten: een meer professionele aanpak leidt ertoe dat de teksten coherenter worden voorgesteld en er een betere controle op de geleverde informatie is. Via technologisch up to date druktechnieken zorgen we voor een aangenaam leeskader.
Zoals jullie zien, denken we vooral aan het comfort van onze leden en lezers, meer dan een halve eeuw verschijnt dit tijdschrift immers in de eerste plaats als ondersteuning van onze leden. We kregen reeds verschillende positieve reacties op de nieuwe vormgeving, graag blijven we (via onze website) jullie bemerkingen en voorstellen ontvangen. Zoals steeds, denk bijvoorbeeld maar even aan jullie bemerkingen na ons jaarlijkse Inforum, zullen we er in de mate van het mogelijke rekening mee houden.
Tot nu ging het woord vooraf steeds in grote lijnen inhoudelijk in op de artikels. Nieuw is dat we vanaf dit nummer elk artikel beginnen met een abstract. Reden om hier nog slechts summier de artikels aan te halen.
We beginnen met het tweede deel van Pierre Laszlo’s artikel in de hem kenmerkende soms speelse stijl over toch complexe chemische onderwerpen. Dirk Van Eylen praat over de samenwerking van elf bibliotheken van federale instellingen en stelt ons de relatief nieuwe en onbekende portaalsite voor. Tamara Beeckmans van haar kant heeft het over de internationaal belangrijke en zeker nodige normen om blinden en slechtzienden ruimere toegang te geven tot het Internet. In een afsluitend artikel gaat Philippe Mottet in op de open linkingtechnologie om intenser toegang te hebben tot de ons aangeboden informatie.
Veel leesplezier.
Simone JÉRÔME
Ce n’est pas qu’un texte d’humeur (deuxième partie)
Pierre LASZLO , Professeur de chimie honoraire, École polytechnique, Palaiseau, France et Université de Liège au Sart-Tilman, Belgique
Bouwen aan de bibliotheek van Babel: Een gemeenschappelijke catalogus voor de bibliotheken van de federale overheidsdiensten
Dirk VAN EYLEN, Adviseur Kennismanagement, Personeel en Organisatie
De vorm die gemeenschappelijke catalogi kunnen aannemen is gerelateerd aan het soort van samenwerkingsverband waaruit de catalogus voortkomt. De gemeenschappelijke catalogus van de bibliotheken van de federale overheidsdiensten die ongeveer 1.000.000 referenties bevat ontsnapt niet aan deze wetmatigheid. De gegevens van de individuele bibliotheken worden vier keer per jaar uit de catalogi geëxporteerd.De gegevens uit de verschillende bibliotheeksystemen worden omgezet naar een gemeenschappelijk formaat dat zoveel mogelijk informatie probeert te bewaren zonder de eenheid van het opzet te schaden. Daarna worden de gegevens samengevoegd in één bestand. Titels die meerdere keren in de gemeenschappelijke catalogus aanwezig zijn worden zoveel mogelijk ontdubbeld. Het geheel wordt gepresenteerd op de portaalsite van de federale overheid en is doorzoekbaar via een eenvoudige interface en een geavanceerde interface.
L’accès des sites Internet aux personnes déficientes visuelles
Tamara BEECKMANS, Webmaster du portail de la Sécurité Sociale en Belgique, SmalS-MvM
Dit artikel heeft tot doel om de ontwerpers van internetsites bewust te maken van het belang van toegankelijkheid tot informatie voor iedereen, welke ook de herkomst, sociale klasse, eventuele handicap, … van een persoon is. In een tijdperk van Nieuwe Technologieën en van e-Government moet bij het creëren van websites rekening worden gehouden met de strikte internationale richtlijnen die hierover bestaan, en die in feite gemakkelijk te integreren zijn vanaf het begin van een internetproject. Om de criteria die in deze richtlijnen vastgelegd worden te respecteren, zijn een aantal technische opties mogelijk, die in dit artikel worden uitgewerkt.
Open Linking et OpenURL
Philippe MOTTET, Documentaliste, Université de Liège – Bibliothèque des Sciences
De concepten Open Linking, OpenURL, contextgevoeligheid of “appropriate copy” zijn veelgebruikt in de wereld van de wetenschappelijke informatie, zelfs als men niet altijd juist weet wat er met deze mysterieuze terminologie bedoeld wordt. Een systeem van Open Linking laat toe om alle informatie over een bepaald onderwerp onderling in verbinding te brengen, op internet of in een documentair kader, dankzij de URL/URI adressen die de naam OpenURL dragen. Deze OpenURL links worden op dynamische wijze gecreëerd naar aanleiding van bibliografische zoekacties en laten toe van andere elektronische bronnen te ontdekken, die aanvullende informatie bieden in verband met de oorspronkelijke referentie en waar de gebruiker toegang toe heeft. De standaard ANSI/NISO Z39.88 definieert zowel de grammatica van OpenURL links als de metadata, identificatoren en protocols voor het uitwisselen van communicatie die erin verwerkt kunnen zijn.
Woord Vooraf
In de loop van 2004 vereerde de Académie de Sciences de l’Institut de France Pierre Laszlo met de prijs Prix Paul Doistau – Emile Blutet de l’information scientifique (1). Niettegenstaande Pierre Laszlo in de eerste plaats wetenschapper is, ontving hij de prijs vooral voor zijn literair werk. Het is duidelijk dat een chemicus zelden een zo kwalitatief literair oeuvre brengt, vlot leesbaar geschreven en telkens met een in-terne verrijking voor de lezer. De openingswoorden van zijn persoonlijke website laten aan duidelijkheid niets te wensen over: “Pierre Laszlo, a scientist and a writer” (2).
De hoofdlijnen van zijn curriculum geven ons een idee van zijn rijkgevulde loopbaan. Hij doceerde schei-kunde aan de polytechnische school van de Université de Liège, aan de universiteiten van Parijs Zuid en van Cornell en van Princeton in de Verenigde Staten.
Pierre Laszlo is een zuiver chemicus, researcher èn docent. Hij bouwde een reputatie op als onderzoeker naar organische moleculen en is pionier van de toepas-sing van nucleaire magnetische resonantie. Samen met Peter Stang publiceerde hij in 1971 “Organic spec-troscopy: principles and applications” (3), nog steeds een klassieker in de materie.
Naast zijn bijdrage aan de wetenschap zorgde hij voor een vulgarisering van de scheikunde (4) onder meer door het publiceren van handboeken voor het onder-wijs (5). “Can scientific discoveries originate in literaty texts” is zijn literaire bijdrage aan de conferentie Invention – Literature and Science van de British Comparative Literature Association (6). Als gerenommeerd en erg communicatief wetenschapper slaagt hij erin zijn boodschap met passie te brengen, zowel naar wetenschappers als naar “mensen-die-niet-dom-wil-len-sterven”. In 1999 was hij dan ook laureaat van de prijs Prix Maurice Pérouse van de Foundation de France juist voor zijn capaciteiten om het naar de leek toe brengen van zijn wetenschappelijk werk (7).
We hopen dat dit hoogstaand artikel u kan verleiden ons opgesmukt tijdschrift te lezen. Inderdaad, U hebt ongetwijfeld vastgesteld dat ons tijdschrift een metamorfose ondergaat. De reeds in het vorige nummer gewijzigde titelpagina is door u gunstig onthaald.
We plannen verder de artikels en de rubrieken in een moderne en aangename lay-out te steken. We danken vooral Guy Delsaut die deze moeilijke en lastige taak op zich heeft genomen. Onze verwachtingen waren echter te optimistisch en we vragen u dan ook nog tot het volgende nummer te wachten om het eindresultaat te bewonderen.
Referenties
1<http://www.academie-sciences.fr/conferences/seances_solennelles/pdf/palmares_prix_23_11_04.pdf> ( login februari 2005).
2 Persoonlijke website Pierre Laszlo : <http://www.pierrelaszlo.net/> (login februari 2005).
3 Laszlo, P., Stang, P. Organic spectroscopy. New York, Harper and Row,1971.
4 Laszlo, P. Cours de Chimie Organique, Paris, Hermann, 1984 ; Organic Reactions : Simplicity and Logic, New York, John Wiley, 1996 ; Abrégé de Chimie Industrielle, Paris, Ellipses Marketing, 1998, etc.
5 We vermelden onder meer : Le Phenix et la Salamandre, Paris, Le Pommier, 2004 ; L’Architecture du Vivant, Paris, Flammarion, 2002 ; Chemins et savoirs du Sel, Paris, Hachette, 1998, etc.
6 <http://www.bcla.org/invention/toc.htm> (login februari 2005), University of Leeds, 12-15 juli 2004.
7 <http://www.presse.ulg.ac.be/communiques/ laszlo151299.html> (login februari 2005).
Simone Jérôme
Ce n’est pas qu’un texte d’humeur (1re partie).
Pierre LASZLO, École polytechnique, Palaiseau, France et Université de Liège au Sart-Tilman, Belgique.
L’information scientifique: ce que j’entends par cette expression est synonyme d’un partage du savoir. Les scientifiques font part au public de ce qu’ils ont découvert ou établi. Cela est légitime,ils s’adressent de la sorte aux contribuables qui les ont financés. Lorsqu’on s’écarte de ces principes, qui vont de soi, pour aborder la pratique, ç’est là que les problèmes commencent.
De bedreiging van ons papieren erfgoed: massaontzuring als remedie?
Laurent MEESE, Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuur wetenschappen Verantwoordelijke Bibliotheek en Documentatie
Massaontzuring kan als conserveringsbehandeling een belangrijke bijdrage leveren aan het behoud van ons papieren verleden. Toch is de toepassing ervan in België een vrij onontgonnen gebied. Het ontzuringsproject van de wetenschappelijke bibliotheek van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) toont aan dat massaontzuring effectief is en slechts weinig neveneffecten vertoont.
Les archives électroniques : un défi pour l’avenir ?
Véronique FILLIEUX ; Cathy SCHOUKENS ; Évelyne VANDEVOORDE, Université Catholique de Louvain
Les Archives de l’Université Catholique de Louvain ont organisé le 9 mai 2003 leur troisième Journée des archives : “Archives électroniques: Quels défis pour l’avenir ?”, sous la direction du Professeur Paul Servais.
Apprendre à utiliser et à intégrer l’Internet dans les pratiques d’information et de communication des médecins : l’exemple du Cameroun.
Samuel TIETSE, UFR-IDIST – Université Charles de Gaulle – Lille3 Laboratoire CERSATES
The evolution of physicians’behaviour as a consequence of ICT introduction in their professional environment is a major issue. That is especially true as there is nowadays a concomitant acceleration of medical progress and of information and communication technologies. This might be perceived as an opportunity by physicians who need information, continuing education and up-dating of their knowledge. So, we carried out at survey of a panel of 57 physicians practising medicine in Cameroon. It analyses how the use of Internet tools and their application in the physicians informational and communicational practices are organised.
Dossier: Het economische intelligentie
De la veille à l’intelligence économique.
Marc BORRY, Société d’Intelligence Stratégique
L’importance du renseignement ne date pas d’aujourd’hui : de SunTsu à Vidocq, l’ex-bagnard devenu préfet de police, l’Histoire ne manque pas d’exemples du rôle incontournable du renseignement sous toutes ses formes. La « Veille », proprement dite, est née de l’explosion de l’information et des limites des outils classiques. Face à cette inflation, amplifiée par Internet, les travailleurs de la connaissance se sont en effet retrouvés de plus en plus démunis. Cette situation est d’autant plus préjudiciable que l’absence d’information pertinente est une maladie qui, si elle peut amener à de graves complications, n’implique pas de symptômes évidents. Pour beaucoup d’entreprises, la découverte du mal s’est souvent muée en dernier soupir.
L’intelligence économique en pratique : de l’analyse stratégique à la veille concurrentielle.
Julie ABRAHAM, chargée de missions Les Carrières de la Pierre Bleue Belge S.A.
La mise en place d’un dispositif de collecte et de traitement d’informations concurrentielles au sein des sociétés devient une étape indispensable au maintien de la compétitivité. Elle permet à l’entreprise d’identifier et de surveiller ses concurrents directs et indirects, actuels et potentiels. Elle apporte aux dirigeants une réactivité stratégique afin qu’ils puissent adapter leurs politiques marketing et commerciale aux menaces et opportunités du marché. Pour être efficace, ce dispositif doit faire partie d’un processus continu d’analyse de l’information appelé, aujourd’hui, la veille concurrentielle.
L’attracteur informationnel.
Alain TIHON, SPIN OUT sprl
Cet article vous invite à une promenade un peu particulière, une balade au pays de l’information. Elle nous conduira à découvrir les attracteurs informationnels au terme de deux étapes : la définition des blocs de construction utilisés et la description de l’entreprise 1 comme un système informationnel. Ne vous attendez pas à des “trucs et ficelles” ou à l’exposé de techniques relatives au traitement de l’information et des connaissances. Nous nous situons bien en amont et nous vous convions à une réflexion nouvelle sur l’information et ses systèmes.
De l’heuristique à l’intelligence économique en passant par la bibliométrie.
Michel DORBAN, Professeur UCL, Centre d’heuristique et de bibliométrie appliquées
La phase de recherche fondamentale [dans le processus de création d’un produit] enclenche tout un processus qui souvent laisse des traces dans les bases de données bibliographiques (articles, communications à un congrès, …), dans les bases de données Brevets et sur Internet. Pour ceux qui analysent méthodiquement ces traces, le nouveau produit est rarement une surprise. La démarche décrite ci-dessous présente cette analyse méthodique.
SPECIAAL NUMMER Inforum 2004
Competentie : een must voor professionalisme
Woord vooraf
Inforum 2004 mag met meer dan 200 deelnemers een van de voornaamste ABD-BVD-activiteiten van de af-gelopen jaren genoemd worden. Het was onder meer gelet op de grote belangstelling ongetwijfeld een succes.
Zin en onzin van competentiemanagement
Dick de Bie, onderwijskundig adviseur en publicist, en was tot september 2003 partner van de BDF Adviesgroep te Maurik.
Competenties zijn in de mode, hoewel lang niet duidelijk is wat het begrip competentie precies inhoudt. Achter de invoering van het begrip gaat in ieder geval een pleidooi voor meer beroepsgericht opleiden en onderwijs schuil, afgeleid van de benodigde handelingsbekwaamheid van beroepsbeoefenaren. Er is een andere ordening van de leerstof nodig, niet meer in vakken (disciplines), niet meer in kennis los van vaardigheden. Centraal staat het leren van het beroep. Het verwerven van competenties betekent een andere aanpak van onderwijs en opleiden met aandacht voor onder meer beroepsechte opdrachten, opbouw van leerprocessen, leerdynamiek, leerlijnen, samenwerkend leren en andere manieren van toetsen.
Évaluation, gestion & développement des compétences
Elisabeth De Vos en Monique Watelet
Mercuri Urval a choisi de présenter trois sujets : l’évaluation, la gestion des compétences et leurs développements.
Beroepscompetentieprofielen in de sector informatievoorzieningen
Anne Roose en Leen Verachtert, Medewerkers SERV-Beroepsprofielen
Dit artikel gaat over de profielenwerking van de SERV en meer specifiek over hetgeen wat reeds gebeurd is voor de sector informatievoorzieningen. Voor deze sector werden reeds een beroepenstructuur gemaakt en vier profielen, nl. informatiebemiddelaar, bibliotheekmedewerker, informatiemanager en bibliothecaris.
Professionnels de l’information et documentation en Espagne : le chemin vers le système européen de certification de Certidoc
Carlos Tejada Artigas, Membre du comité de direction de la SEDIC. Représentant espagnol dans le projet CERTIDoc
La certification des compétences est un outil au service du développement professionnel. Elle permet d’accompagner les évolutions de carrière en même temps qu’elle constitue une démarche très saine et solide d’évaluation de ses propres compétences.
Technologies de l’information et de communication et métiers en émergence
Marc Zune, LENTIC – Université de Liège
Depuis le mouvement de convergence des technologies de l’information, de la communication et de l’audiovisuel, l’influence de l’informatisation sur les métiers fait l’objet, d’une attention particulière de la part des analystes qui étudient les transformations du monde du travail.
Woord vooraf
Gewoontegetrouw geeft dit editoriaal een overzicht van de artikels uit een dit keer toch wel lijvig nummer van Bladen voor Documentatie.
FELNET – Flanders Environmental Library Network – is een nog steeds groeiend samenwerkingsverband van publieke en particuliere documentatiecentra uit de milieusector. Op dit ogenblik is FELNET de voornaamste Belgische virtuele milieubibliotheek. Sedert het ontstaan begin van de jaren ’90 hebben de initiatiefnemers elke technologische vooruitgang benut om deze unieke gemeenschappelijke documentaire resource te blijven verbeteren. Als (voorlopig) sluitstuk kan de recente deelname aan het UniCat-project vermeld worden. Bart Goossens en Peter Van Windekens beschrijven in het openingsartikel duidelijk deze evolutie.
Internet is onbetwistbaar een belangrijke zoniet de belangrijkste informatiebron. Voor juridische bronnen een toch eerder traditionele sector, is het Internet soms nog de enige uitweg. Wim Schreurs geeft een overzicht van de voornaamste Europese en nationale rechtsbronnen op het Internet en geeft bedenkingen bij de problemen om ze terug te vinden.
Verder geven we verslag van een seminarie dat in februari plaatsvond aan de ULg en dieper ingaat op het thema van ons juninummer en dit meteen ook aanvult, over de groeiende problematiek van wetenschappelijk publiceren. Dat twee opeenvolgende nummers van uw tijdschrift aandacht besteden aan dit onderwerp is geen toeval en getuigt van de bezorgdheid binnen de academische wereld om de vrijheid van publicatie te behouden. In Gembloux waarschuwden de auteurs voor het risico dat onderzoekers dreigen de controle over de publicatie van wetenshappelijke artikels te verliezen en werd via het Bictel-systeem een nieuwe horizon geopend. Een jaar later lijkt de oproep gehoord. In de respectievelijke artikels van Raf Dekeyser en Paul Thirion zien we een gans nieuwe evolutie ontstaan die duidelijk gevolgd wordt talrijke onderzoekers en (zelfs prestigieuze) onderzoeksinstellingen. Sterker nog het artikel over Biomed Central bespreekt een privéonderneming die een volledig nieuw concept van publiceren ontwikkeld. Of dit het einde betekent van het marktoligopolie van de wetenschappelijke uitgeverijen dient zeker opgevolgd.
Een aangename lectuur, komende nummers van Bladen voor Documentatie gaan over Inforum 2004 en economische intelligentie.
VAN Ekonet tot Unicat : 7 Jaar Flanders Environmental Library Network (Felnet)
Peter VAN WINDEKENS, Informatiedeskundige, bibliothecaris en archivaris Vlaamse Landmaatschappij (VLM) Bart GOOSSENS, Informatiedeskundige, bibliothecaris Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer (IBW)
Ook in Vlaanderen bleek het weldra van belang om de (delen van) bibliotheekcollecties inzake het Leefmilieu te centraliseren en aan een zo groot mogelijk publiek ter beschikking te stellen. In de eerste helft van de jaren ’90 deed een privaat initiatief onder de benaming ‘Ekonet’, op basis van de verworvenheden van de elektronika van het ogenblik, een eerste, bescheiden, poging om hieraan tegemoet te komen. Een bulletin board system en een interface maakten het mogelijk dat derden via Ekonet de geautomatiseerde catalogi van een aantal bibliotheken online konden raadplegen. Desondanks bleef de belangstellende door de blijkbaar nagenoeg oncontroleerbare spreiding van milieu-informatie veelal op zijn honger zitten. Een oplossing hiervoor bood enigszins, maar dan ook nog stapsgewijs, het Flanders Environmental Library Network (Felnet).
Quelles mesures d’impact des publications alternatives ?
Paul THIRION
Il est clair que le rôle de la publication scientifique ne se limite pas à contribuer à la circulation des idées en favorisant la diffusion de l’information. A ce premier rôle traditionnel s’ajoutent deux rôles aussi importants, voire même d’avantage : – d’une part constituer un système d’archivage des connaissances qui assure leur transmission aux générations futures ; – d’autre part permettre la valorisation des équipes de recherche et des chercheurs dans le cadre de l’évolution de leur carrière.
Vindplaatsen, gebruik en verwijzing naar on-line juridische bronnen
Wim SCHREURS, Assistent Rechtsmethodologie aan de Vrije Universiteit Brussel en advocaat bij de balie van Brussel
Het internet wordt een steeds belangrijkere vindplaats van informatie, ook in de juridische sector. In deze soms archaïsch georganiseerde beroepssector, waar niet graag afgeweken wordt van traditionele verworvenheden, dient het internet zich aan als een noodzakelijk hulpmiddel voor het verkrijgen en versturen van informatie.
Portrait d’un éditeur “open access” : Biomed central
M. MARTENS
BioMed Central est une maison d’édition indépendante qui publie des revues électroniques dans tous les domaines de la biologie et de la mé- decine en “open access”.
Cat réseau des bibliothèques – journée open access – 9 février 2004
Willy LEGROS, recteur de l’Université de Liège
Demain plus encore qu’aujourd’hui, pour survivre dans un environnement qui se mondialise, les universités devront sans cesse faire la preuve de leur excellence sur chacun des trois axes fondamentaux qui les fondent : la recherche, l’enseignement et la citoyenneté. Or, il est évident que les publications scientifiques jouent un rôle capital sur chacun de ces axes.
Les publications alternatives : les questions que les chercheurs se posent ou pourquoi n’ai-je pas encore soumis aucun article aux revues en accès libre ?
Pierre FEYEREISEN, Objectif recherche
Depuis des années, les chercheurs des universités belges francophones se lamentent. Paradoxalement, à l’heure d’Internet, il est de moins en moins aisé de trouver les articles scientifiques répertoriés dans les bases de données, les bibliothèques universitaires interrompent chaque année des abonnements alors que les nouveaux titres se multiplient, l’obtention de la documentation repose sur la chance et la débrouillardise (demandes de tirés à part, recours aux collègues d’autres universités, photocopies opportunistes lors de séjours à l’étranger, …). Plus récemment, ces chercheurs se sont rendu compte que cette dégradation de l’accès à l’information n’était pas uniquement liée à la pauvreté des moyens affectés à la recherche fondamentale dans notre pays et chez nos proches voisins. En Amérique du Nord, dans les meilleures universités et jusque dans les disciplines les plus prestigieuses, les budgets consacrés aux périodiques ne suivent pas l’augmentation des prix et des suppressions d’abonnements deviennent inéluctables.
Alternatives publishing: Overview of Open Archives Initiatives
Since “Open Archives” can in principle be discussed in different contexts, let us start by stating that we will limit ourselves to the context of scholarly communication. What do we mean by that? As a pragmatic definition, scientific communication (or scholarly communication) is the set of processes through which the outcome of (academic) research is distributed and archived for the benefit of present and future researchers and scholars. Its essential ingredients and aims are the publication of (new) scientific information and its quality control (QC) (e.g.: peer review).