December 2018 - Een namiddag op het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij (CegeSoma) en de Dienst Archief Oorlogsslachtoffers (AOS): documentatie
Een namiddag op ontdekking in de documentatie en zoekinstrumenten of de valorisatiemiddelen van de collecties van het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij (CegeSoma) en de Dienst Archief Oorlogsslachtoffers (AOS)
Het Navorsings- en Studiecentrum voor de Geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog werd opgericht in december 1967. Het huidige CegeSoma werd in januari 2016 in het Rijksarchief geïntegreerd als 4de Operationele Directie en is een referentie-instelling voor de studie van België en zijn buurlanden in de 20ste eeuw, vooral vanuit het perspectief van beide wereldoorlogen.
De opdracht van het CegeSoma is het verzamelen, bewaren, bestuderen en ter beschikking stellen van archief en documentatie over de politieke, sociale, culturele en economische spanningen en breuken in de voorbije eeuw.
Naast het beheer van archiefcollecties, boeken, tijdschriften, foto’s, affiches, geluids- en audiovisuele documenten doet het centrum academisch en publiekshistorisch onderzoek.
Het CegeSoma organiseert studiedagen en nationale en internationale colloquia en publiceert regelmatig wetenschappelijke werken, een geïllustreerd wetenschappelijk tijdschrift (het Belgisch Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis) en een maandelijkse Newsletter.
De collecties van de Dienst Archief Oorlogsslachtoffers, die opgericht werd na de Tweede Wereldoorlog en geïntegreerd werd in het Rijksarchief op 1 januari 2018, vullen die van het CegeSoma op een opmerkelijke manier aan. De twee diensten bevinden zich in hetzelfde gebouw en hebben de intentie om een zo goed mogelijk antwoord te bieden op de uitdagingen van de toekomst.
Sprekers:
* Mathieu Roeges, historicus, onderzoeker (UGESCO project) in het CegeSoma
* Alain Colignon, historicus, verantwoordelijke van de Bibliotheek van het CegeSoma
* Chantal Kesteloot, historicus, verantwoordelijke publieksgeschiedenis van het CegeSoma
* Alexandra Matagne, historicus, diensthoofd in AOS
* Gert De Prins, historicus, diensthoofd in AOS
* Voorstelling van het CegeSoma en de AOS, van hun collecties en zoekinstrumenten, vragen en antwoorden
* Geleid bezoek van de bibliotheek en de archiefbewaarplaatsen
Het documenteren van podiumkunsten, ephemera
Podiumkunsten duren slechts de tijd die de voorstelling in beslag neemt. Nadien resten ons enkel herinneringen. “Godzijdank blijft onze kunst niet. We voegen tenminste niets toe aan het rommeltje van de musea” schrijft toneelmeester Peter Brook. Desondanks sloven documentalisten, bibliothecarissen en archivarissen zich uit om deze kunstrichting te documenteren en er de sporen van te bewaren… Dit Doc’Moment zal gewijd zijn aan een beter begrip van deze onderneming, die, omwille van haar specificiteit, bijzondere vragen stelt voor het beroep van documentalist.
Komen onder meer aan bod: documentatie met promodoeleinden, de problematiek van het verzamelen van filmopnames, het vervaardigen van instrumenten om theater- en dansgezelschappen aan te moedigen zelf hun creaties te documenteren, het bewaren van archieven,…
Programma:
Hieronder bevinden u zich de presentaties:
- Sporen en herinneringen van theaterpraktijken en dramaturgie door Francoise Lamoureux, informatie- en kennismanagement specialist (Centre de documentation Théâtre de La Bellone)
Voorstelling van het project van La Bellone, een plaats voor onderzoek en reflectie, of, met andere woorden, een instrument voor dramaturgie dat bestemd is voor de gemeenschap van de sector podiumkunsten. Voorstelling van de collecties en diensten die aangeboden worden door het documentatiecentrum om het project te ondersteunen door documenten en sporen te bewaren die verband houden met het onderzoek en de studie van toneelpraktijken en dramaturgie. Françoise Lamoureux is sinds vijftien jaar gespecialiseerd in informatie- en kennismanagement in verschillende sectoren waaronder die van de podiumkunsten. Ze heeft verschillende toepassingen voor informatiemanagement (web, databanken) ontwikkeld en beheerd en ze heeft ook relevante informatie geanalyseerd, samengevat, gecatalogeerd en verspreid naar diverse doelgroepen toe, via intranet, door nieuwsbrieven of discussiegroepen. - TRACKS: Toolbox & Richtlijnen voor Archief- & Collectiezorg in de Kunstensector, door Bart Magnus, PACKED vzw (Expertisecentrum Digitaal Erfgoed)
TRACKS (Toolbox & Richtlijnen voor Archief- & Collectiezorg in de Kunstensector) kwam er op initiatief van de Vlaamse overheid om de kunstensector te informeren en te begeleiden bij de zorg voor hun archief en collecties. Als samenwerkingsverband tussen verschillende partners met uiteenlopende expertise resulteert TRACKS zowel in een informatieve website (www.projecttracks.be) als in een afgestemde dienstverlening voor de sector. Bart Magnus werkt bij PACKED vzw (Expertisecentrum Digitaal Erfgoed). Via het samenwerkingsplatform TRACKS ondersteunt hij de kunstensector bij digitale aspecten van archief- en collectiezorg. Verder werkt hij met erfgoed- en kunstenorganisaties aan trajecten op Wikimediaplatformen. Voordien was hij werkzaam bij Kunstenpunt als hoofd podiumdocumentatie.
- Theater archiveren en hoe de sporen bewaren van ephemera door Vincent Radermecker (historicus-archivaris), Kosta Siskakis (gespecialiseerd archivaris voor het beheer van foto’s en digitalisering) en Dominique Dewind (documentalist-archivaris en lesgeefster), afdeling Theater van het AML (Archives et Musée de la Littérature).
Het AML (Archives & Musée de la littérature) heeft tot doel de archieven te bewaren over literatuur en drama, en bij uitbreiding ook die m.b.t. het podium. Tegenover de moeilijkheid om een objectief beeld te geven van een opvoering uit het verleden, o.m. omdat het theater een levende kunstvorm is die de gedeelde aanwezigheid van acteurs en publiek veronderstelt, probeert de afdeling theater een veelheid aan sporen samen te brengen: diverse archieven, foto’s, opnames, maquettes, getuigenissen, feitelijke informatie… Vincent Radermecker (historicus-archivaris), Kosta Siskakis (gespecialiseerd archivaris voor het beheer van foto’s en digitalisering) et Dominique Dewind (documentalist-archivaris en lesgeefster) werken alle drie samen in de afdeling Theater van het AML (Archives et Musée de la Littérature).
- Audiovisueel patrimonium in De Munt door Sybille Wallemacq, medewerkster voor de audiovisuele archieven in de Koninklijke Muntschouwburg.
De identificatie, digitalisering, het bewaren en de toegankelijkheid van het audiovisueel patrimonium van de Koninklijke Muntschouwburg maken deel uit van de grote projecten waar de dienst archieven vandaag mee bezig is. Wat zijn de specificiteiten van dit patrimonium? Welke weg heeft de Munt afgelegd in het beheer van dit patrimonium? Tussen theorie en praktijk deelt de Munt zijn ervaring. Sybille Wallemacq is medewerkster voor de audiovisuele archieven in de Koninklijke Muntschouwburg en gediplomeerd master in de kunstgeschiedenis, richting hedendaagse kunst van de Université Libre de Bruxelles. Zij werkt meer in het bijzonder op het digitaal bewaren van archieven. De complexiteit van het audiovisueel patrimonium interesseert haar en voedt dagelijks haar nieuwsgierigheid: de verscheidenheid aan formaten, dragers, technologieën…
Documentalisten, bibliothecarissen: iedereen ondernemer?
Elke informatieprofessional herkent zich in dit beroep om verschillende redenen (liefde voor het vak, link met het publiek, dienstverlening …) en een sterke verbondenheid met de branche. De creatieve kant is ook een aantrekkelijke factor, omdat, zelfs als het beroep ‘gereguleerd’ is en de eigen normen en standaarden volgt, is het – nog steeds – mogelijk om te creëren, uit te vinden en te vernieuwen. Het beroep staat dus dicht bij ondernemerschap: wanneer beleidsmedewerkers en managers praten over winst, rentabiliteit, rendement op investering, praten informatieprofessionals over “een positieve terugkeer naar de maatschappij.” Naast traditionele diensten van een bibliotheek, is er ruimte voor een reeks diensten en documentaire of informatiediensten die nuttig of zelfs essentieel zijn voor de samenleving. De commerciële en non-profitsector zijn aanvullend.
Sprekers:
Clotilde Vaissaire-Agard, consultant en trainer in informatie-documentatie (CF2ID), uitgever (KLOG edities). Website: https://www.editionsklog.com/
Jean-Philippe Accart, directeur Bibliotheek en Archieven, Ecole hôtelière de Lausanne (Zwitserland), auteur, docent. Website:https://www.jpaccart.ch/
U kunnen hun presentatie hieronder donwloaden
Normalisatie ten dienst van strategieën voor elektronische archivering
Voor consumenten betekent conformiteit met een norm dat een product of dienst bepaalde eigenschappen rond veiligheid, kwaliteit, gebruiksvriendelijkheid of milieu bezit.
Informatiebeheer vindt binnen normalisatie ook een referentiekader. Hoe zorg je ervoor dat je het juiste type en de juiste hoeveelheid informatie beheert op een doordachte manier?
Johan Haelterman (Bureau voor Normalisatie – NBN) stelde ons voor een inleiding tot de normalisatie. Wat zijn normen? Hoe worden ze ontwikkeld?
Wat is de toegevoegde waarde van normen voor instellingen en bedrijven?
Laurence Maroye (Vrije Universiteit van Brussels – ISO TC46/SC11) stelde ons een presentation voor over normalisatie en informatiebeheer. Hoe kunnen normen instellingen en privébedrijven helpen om informatie efficiënt en wettelijk te beheren? Wat is de toegevoegde waarde van normen binnen information governance?
Programma
Voormiddag
Sessieleiding (in het Nederlands): Rika Colpaert, wetenschappelijk medewerker, Koninklijke Bibliotheek van België
ONTHAAL
Inleiding en voorstelling van de dag
door Guy Delsaut, voorzitter van de ABD-BVD
Sophie Vandepontseele, directeur Hedendaagse verzamelingen, Koninklijke Bibliotheek van België
Marc Van den Bergh, vice-voorzitter van de ABD-BVD en Coördinator van het Inforum 2018
Bronnen en digitale sporen: een nieuwe choreografie
door Marie-Anne Chabin, bedrijfsadviseur (managementarchivering, recordmanagement), cabinet Archive 17
Data zijn er overal: het wordt ons gezegd en we kunnen het zien. Er wordt ook verteld dat “het gegeven” het document als dusdanig alleen maar terugdringt. Wat er ook van zij, indien we verder kijken dan de gegevensdrager zullen er steeds mensen zijn die het geschreven woord gebruiken (of beeld of geluid) voor twee universele doeleinden: het registreren van rechtsbronnen en verplichtingen, het opbouwen van kennisbronnen voor de opleiding van individuen en burgers. Bij het digitale zijn er steeds sporen en bronnen van informatie. Eenvoudigweg, ze zien er niet meer hetzelfde uit, er is een andere wisselwerking, sneller, en evolueren door nieuwe figuren te tekenen…
Netwerkmoment
u aangeboden door
Archiveren ongeacht de vorm. Digitaal archiveren in Antwerpen
door Filip Boudrez, archivaris, Stad Antwerpen
Digitaal archiveren is een integraal onderdeel van het archiveringsbeleid en de archiveringspraktijk van het FelixArchief Antwerpen. Raadsbesluiten, e-mails, datasets, websites, berichten op sociale media worden digitaal gearchiveerd. Het digitale depot is het kloppend hart van de digitale dienstverlening. Risicomanagement en (internationale) standaarden vormen samen met de elementaire archiefbeginselen de pijlers van dit digitale depot. Filip Boudrez licht toe welke keuzes hierbij werden gemaakt en hoe het FelixArchief omgaat met de uitdagingen van digitaal duurzaam archiveren.
Hoogwaardige statistische informatievoorziening en de digitale revolutie
door Barteld Braaksma, innovatiemanager, Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
De voortschrijdende digitalisering brengt enorme veranderingen met zich mee op het gebied van verzameling, beheer, bewerking en ontsluiting van gegevens. Tegelijkertijd veranderen de behoeften en verwachtingen van gebruikers. Nieuwe maatschappelijke fenomenen vragen om een adequate beschrijving en duiding. Daarnaast komt via zoekmachines en sociale media informatie beschikbaar waarvan herkomst en betrouwbaarheid niet altijd evident is. Dit alles stelt een informatieleverancier als het CBS voor grote uitdagingen. Aan de dataverzamelingskant hebben Big Data en Internet of Things heel andere kenmerken dan klassieke steekproefwaarneming. Aan de kant van informatieverschaffing verwachten gebruikers eenvoudige toegang tot relevante gegevens via elektronische media, in plaats van te wachten tot ze een papieren publicatie kunnen inzien. Om van ruwe bronnen tot bruikbare informatie te komen is kennis van nieuwe technieken zoals textmining en machine learning onontbeerlijk. De presentatie beschrijft hoe het CBS omgaat met al deze veranderingen en tegelijk kernwaarden zoals kwaliteit en gegevensbescherming waarborgt.
Lunch
Namiddag
Sessieleiding (in het Frans): Michel Fincoeur, wetenschappelijk medewerker, Koninklijke Bibliotheek van België
Uitreiking ABD-BVD-Prijs
door Isabelle Somville-Cornet, vice-voorzitster van de ABD-BVD en juryvoorzitster van de ABD-BVD Prijs
Ontprofessionalisering van de informatieprofessie: oorzaken, gevolgen en een agenda
door Frank Huysmans, bijzonder hoogleraar bibliotheekwetenschap aan de faculteit der Geesteswetenschappen, Universiteit van Amsterdam
Zowel in Vlaanderen als in Nederland zijn de afgelopen jaren veel opleidingen tot informatieprofessional beëindigd of opgegaan in bredere opleidingen. Met name in het hoger beroeps- en universitair onderwijs was dat het geval. Reden voor de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief en Documentatie (VVBAD) en de Koninklijke Nederlandse Vereniging van Informatieprofessionals (KNVI) om zich gezamenlijk te beraden op oorzaken en gevolgen van deze ontwikkeling en wat er kan worden gedaan om deze ontwikkeling te keren. Een onderzoek naar de nood aan informatieprofessionals in het eigen werkveld maar ook daarbuiten was een van de acties. De presentatie stelt de belangrijkste resultaten voor en bespreekt ze in een bredere context om zo tot een agenda voor het vakgebied te komen. Wat kunnen – of moeten – we als informatieprofessionals doen om de sluipende ontprofessionalisering van onze professie tegen te gaan?
Bestuurders oog in oog met informatie
door Pascal Junghans, directeur Prospectie, Entreprise et Personnel
Tijdens deze uiteenzetting worden de resultaten doorgenomen van een onderzoek door een literatuurstudie bij 26 senior executives van grote bedrijven naar hun relaties met informatie. Binnen het bedrijf ontvangen ze een schat aan informatie, ook aangeleverd door informatieprofessionals. Maar ze zijn ook op zoek naar meer toekomstgerichte informatie, naar signalen van zwakte tijdens het bezoeken van fabrieken en kantoren en door hun netwerken. Om deze hoeveelheid aan informatie aan te wenden, zullen ze zeker de gebruikelijke procedures binnen het bedrijf benutten, inclusief gepaste vergaderingen, maar vooral “irrationele” middelen van hun brein implementeren om hun bedrijf voor te bereiden op de toekomst. Deze conferentie eindigt met de presentatie van de theoretische en praktische lessen uit het onderzoek.
Uitleiding van de dag
door Guy Delsaut, voorzitter van de ABD-BVD
Receptie
Het gebruik van persartikelen door documentalisten
Dorien Taeymans, Associate, Liedekerke Wolters Waelbroeck Kirkpatrick
Bernard Vanbrabant, Chargé de cours à l’Université de Liège en Of-Counsel, Liedekerke Wolters Waelbroeck Kirkpatrick
De leeszaal Kranten en hedendaagse media van de Koninklijke Bibliotheek heeft een renovatie ondergaan. Bij deze gelegenheid bekeken we de huidige relaties tussen pers en auteursrecht . Wat kunnen we in onze professionele omgeving nog doen met informatie en documenten van een persbron? Verschilt hun behandeling naargelang ze afkomstig zijn van een papieren of een digitale bron en naargelang de bedrijfsactiviteit of de organisatie waarvoor we werken?
Twee specialisten in intellectuele eigendom en nieuwe technologieën inleden het probleem en beantwoordden onze vragen.
Hier is hun presentatie: